محیط اطراف ما به هر نوعی با فرم ها، رنگ ها و نوشته ها فرا گرفته شده است. حتی فرهنگ و رفتارهای آینده جامعه نیز تحت تاثیر این طرح ها شکل خواهد گرفت و این همان وظیفه ای که یک طراح کالا یا بسته بندی بطور غریزی در ذهن دارد: اندیشه برای ساختن فرهنگ آینده. طراحی کالا و بسته بندی فقط برای مصرف نیست. طراحی که همه جوره با روح مصرف کننده سر و کار دارد، باید این مسئولیت سنگین را درک کند که باید به جامعه ای اندیشید که با افکار طراح زندگی خواهند کرد، به آرامش خواهند رسید و آینده خود را تصور خواهد کرد.
فرقی نمی کند که یک طراح به هسته محصول خود بیندیشد یا برای بیرونی ترین لایه محصول که همان بسته بندی کالا است طراحی می کند، او یک مسئولیت اجتماعی بسیار سنگین بعهده دارد. آرامش دادن به جامعه کنونی و خلق فرهنگ آینده. همچنان که غول های صنعت غذایی و نوشیدنی فرهنگ مصرفی خود را شکل داده اند. مصرف کننده دیگر محصول را نمی خرد که لزوما مصرف کند. گاهی برای ارتقاء جایگاه خود در جامعه و در میان دوستان آن را می خرد.
بحث تشدید رقابت در بازار کالاها (مصرفی و بادوام) و استراتژی شرکت ها در ارتقای برند و کسب سطح مطلوبی از فروش بازار مطرح است. در کنار دیگر بخش های تولید، صنعت بسته بندی نیز فعال بوده و با ارائه تکنولوژی های جدید بخشی از فرایند پشتیبانی از برند برای محصولات را بعهده داشته است.
در واقع امروز بسته بندی کالا نمایانگر نحوه نگهداری و محافظت کالا و برند نیز چگونگی معرفی خصوصیات محصول به مصرف کننده باشد. با وجود اینکه تکنولوژی های نو ظهور کارکردهای بسته بندی را از سطح ذکر شده ارتقاء داده و وارد مباحث تخصصی تری کرده اما هنوز هم از دید یک مصرف کننده بسته بندی، بعنوان بیرونی ترین ابزار برقراری ارتباط بین برند و مصرف کننده در قفسه های فروشگاه، نقشی استراتژیک در تحریک مصرف کننده و موفقیت فروش بازی می کند.
بسته بندی امروز حکم پیام فروشنده به خریدار را دارد. در اصل تولید کننده برای موفقیت در این ارتباط دوطرفه باید بتواند به زبان خریدار صحبت کند. بنابراین بسته بندی صرفا یک محافظ کالا نیست که با گرافیک به زیبایی رسیده باشد. سوال اینجاست که آیا یک تولید کننده جواهر می تواند با خریدارش به زبان یک مسگر صحبت کند؟
حتی دو تولید کننده شکلات هم نمی توانند با خریداران به یک زبان صحبت کنند. گاهی حتی یک تولید کننده مجبور است متناسب با تفاوت های زمانی (ایام خاص سال) و مکانی (بازارهای جدید) زبان خود را عوض کند. البته بدیهی است که در آخرین مرحله صحبت اصلی بین طرفین در مورد هزینه-ارزش محصول است، اما جرقه اصلی در ذهن مشتری را چیز دیگری می زند.
اینجا مسئله دیگری که مطرح می شود تعریف طراحی بسته بندی است. به طور قطع نمی توان تعریف مشخصی از یک طراحی داد جز اینکه بگوییم طراحی را شرایط محصول، مکان و نحوه طراحی تعریف می کند. چه بسا تعریف طراحی بسته بندی و شناخت اجزای آن برای یک گلدان از یک شیرینی و از یک مبل کاملا متفاوت است چون این محصولات نیازهای متفاوتی برای یک پروژه طراحی بسته بندی تعریف کرده و انتظارات گوناگونی برای آنها بایستی برآورده شود.
البته این موضوع باعث نمی شود که برای رسیدن به چارچوبی کلی در مورد بسته بندی به توافقی دست نیابیم. بر این اساس “بسته بندی، هنر و علم آماده سازی کالاها برای جابجایی، انبار، بازاریابی و ارسال کالاها به مشتری نهایی با کمترین هزینه است.” بعنوان یک تعریف استاندارد و قابل قبول از خودِ علم بسته بندی مورد قبول است.

ایران و تجربه ای از روندهای جدید مصرفی

ايـران طي دهه ي گذشته تفاوتهاي چشمگيري در صنعت بسته بندي تجربه کرده است. علي رغم برخي مشکلات ريز و درشت، روندهاي مشـاهده شده نشان از سرعت اوج گیری گرايش به محصولات بسته بندي شده از طرف مصرف کننده است. به بيان ديگر اين روزها تاثيرات بسته بندي بر زندگي روزمره مردم کاملا قابل لمس است.
قطعا يکي از نتايج رشد شگفت انگيز افزایش شهر نشيني، تغيير در فرهنگ مصرف، تمايل بيشتر به صرفه جويي در زمان و استفاده از محصولاتي با دوره ماندگاري بالاتر، ارزش افزوده بيشتر و داراي استانداردهاي کيفي لازم خواهد بود. البته به شرطي که جايگزينهاي شايسته اي براي محصولات تازه و بدون بسته بندی به بازار معرفي شود.

بسته بندی رکن اصلی فروش محصول مصرفی

مقاله ای در سال 2000 به قلم روت رِتی با عنوان “مولفه های شفاهی و تصویری در طراحی بسته بندی” تخمین می زند که حدود 73 درصد از تصمیمات مربوط به خرید محصولات مصرفی در محل فروشگاه گرفته می شود. این روش خرید اصطلاحا به خرید انگیزشی نامگذاری شد و در مقابل آن خرید برنامه ریزی شده معرفی شد که برای محصولات با دوام و محصولات با قیمت قابل توجه کاربرد بیشتری دارد. طبیعتا کارکردهای بسته بندی برای هر یک از این گروه های محصولی نیز متفاوت است که بعدا بیشتر به آنها پرداخته خواهد شد.
برای هر مصرف کننده ای تجربه خرید محصولاتی وجود دارد که دلیل را نمی دانیم یا قصدی برای انجام این خرید نداشته ایم. عقیده کلی بر این است که افزایش سرعت زندگی و زمان کم برای خرید مصرف کنندگان را به فکر می اندازد که برای خریدِ خوار و بار، روزانه زمان کمتری برای تصمیم گیری صرف کنند یا در برابر مشاهده جلوه زیبایی از نمایش محصول در فروشگاه یا دیدن تخفیفات ویژه به نیازهای ذهنشان رجوع کنند و بدون خرید قبلی محصول را بخرند.
طبیعتا برای این موضوع دلایل روانشناختی هم وجود دارد که به عملکرد مغز و واکنش آن به تحریک در برابر اطلاعات و گرافیک روی بسته بندی باز می گردد. نیمکره چپ مغز به تحلیل نوشته ها و کلمات می پردازد در حالیکه نیمکره راست به تحلیل تصاویر می پردازد. همین مساله طراحان را ترغیب کرد تا نوشته ها را در سمت چپ بسته بندی و عکسها را متمایل به قسمت راست بسته بندی قرار دهند تا فرایند دریافت سیگنال از کالا به مغز سریعتر شکل گرفته و کالا در میان چندین محصول از رقبای دیگر، سریعتر خودنمایی کند.
بدیهی است که نامیدن بسته بندی به “فروشنده ی قفسه ها” اصلا بی ربط نیست. البته برای چنین روش فروشی بر اساس فرهنگ غذایی هر منطقه و تمایلات مردم، میزان علاقه به خرید انگیزشی در مقابل خرید برنامه ریزی شده متفاوت است که طبعا بر نحوه عملکرد بسته بندی در فرایند فروش تاثیر گذار خواهد بود.
در برخی از مطالعات اندازه بسته بندی محصول و محل قرارگیری آن در فروشگاه موجب تمایل به خرید انگیزشی در میان مصرف کنندگان شد. در یک مطالعه مقایسه ای بین جامعه فرانسه و سوئد، مشاهده شده که در سوئد آبنبات، روزنامه، لباس، نان و نوشیدنی های غیر الکلی و در فرانسه بیسکوئیت، پنیر، محصولات آرایشی و میوه جات بصورت انگیزشی خریداری می شود. در این مطالعه علت خرید آبنبات در سوئد قرار گرفتن آن نزدیک باجه پرداخت ذکر شده و خرید پنیر در فرانسه را نتیجه کوچک کردن بسته های کالا می دانند.

ایران ما: سرزمینی که در انقلاب مصرف قرار دارد

داده های موجود در طی دوره (1357-89) جمعیت شهرنشین در ایران از حدود 28 میلیون نفر در سال 1367 به حدود 50 میلیون نفر در سال 1387 اضافه شده است که حدود 70% کل جمعیت را تشکیل می دهد. در همین دوره جمعیت باسواد ایران از حدود 60% به حدود 87% افزایش پیدا کرده است. این پارامترهای در مجموع بیانگر توسعه یافتگی فرهنگی جامعه ایرانی در 25 سال اخیر بوده است. هر چند که برخی عوامل بصورت دوره ای توده مردم را مجبور به قناعت در خرید کرده است اما در مجموع می توان نوع رشد یافتگی در فرهنگ مصرفی ایرانیان را در سال های اخیر مشاهده کرد. اگر این رقم را در کنار میزان افزایش جمعیت در این دوره قرار دهیم، شاهد تحول عظیمی هستیم که نیاز به محصولات بیشتر و مطابق با سلیقه روز داشت. از آنجا که این جمعیت تا مدت ها به دلایلی کمبود تعداد تولید کننده، ناکارآمدی شبکه های توزیع و نبود سیستم تحقیقات بازار به قفسه های متنوع دسترسی نداشت طبیعتا کیفیت و علاقه های مشتری نقش مهمی در زندگی بازی نمی کرد. این موضوع سبب محبوبیت بیش از حد محصولات غیر ایرانی در بازار شد و ایران را به یک مصرف کننده صرف تبدیل کرد.

ارزش گذاری ساختار بسته بندی

یکی از اجزای بسیار تاثیر گذار در فرایند فروش الگویی است که برای ساختار بسته بندی طراحی و انتخاب می شود. این طراحی گاهی الهام گرفته از عناصر مرتبط با محصول مثل هندسه محصول، منشا محصول یا جغرافیای تولید محصول می باشد. بنابراین صرفا با تکیه بر خلاقیت ذاتی طراح و بدون کمک گرفتن از داده های بازار شناسی نمی توان به گزینه های مناسب رسید. نکته مهمتر، البته، چگونگی انتخاب از میان این گزینه ها و ارزیابی بسته منتخب در آینده است. در این زمینه آزمایشات مختلفی پیشنهاد و امتحان شده اما یک نکته کلی این است که این آزمایشات تا حد ممکن به حالت واقعی خرید نزدیک باشند. اینکه محصول شما در یک بازار ملی یا بین المللی با رقبای بزرگ می جنگد یا در یک بازار محلی و با محصولات تازه وارد تاثیری بسیار زیادی روی نوع تست های ما خواهد داشت.
از دید فنی ساختار بسته بندی شامل انتخاب ماده بسته بندی، نیازهای مصرف کننده، نیازهای خرده فروش و انبار، الگوی هندسی، فرایند تولید، ملاحظات لجستیکی و ملاحظات زیست محیطی می شود. کلیه این اطلاعات به تفکیک از بخش های مختلف سازمان بایستی در اختیار طراح یا تیم طراحی گذاشته شود. در پایان نیز تیم طراحی بایستی با استدلال های مشخص و واقعی ارتباطی منطقی بین گزینه نهایی و نیازمندی های بخش های مختلف برقرار کند. البته صحبت از تعیین نیازها بر خلاف سادگی ظاهری آن به آسانی امکان پذیر نیست. در واقع مهندس یا طراح بسته بندی بایستی اطلاعات فنی و تجربه کافی در مورد مواد بسته بندی، روشهای تولید، قوانین مرتبط با محصول و استانداردهای حمل و نقل داشته باشد. در مواردی چون محصولات غذایی عمق دانش فنی و صلاحیت طراح یا مهندس بسته بندی در ارتباط با ارزیابی عناصر حساسیت محصول و مواد بسته بندی قابل تماس مستقیم با محصول اهمیت بسیار زیادی پیدا خواهد کرد.

ارزش گذاری گرافیک بسته بندی

از دیگر زیرشاخه های هنر گرافیک کاربردی طراحی گرافیک بسته بندی است که در وجه تبلیغاتی نیز می تواند مورد بررسی قرار گیرد. طراحی بسته بندی، هنر، علم و تکنولوژی را هم زمان با هم به خدمت می گیرد تا اثری قابل طرح در برابر دیدگان انتقادی مردم ایران را داشته باشد. مردمی که دارای سلایقی بسیار متنوع هستند. به همین دلیل در کنارتوجه به عناصر زیبایی شناختی، وجه کاربردی هنر گرافیک هدف خلق اثر قرار می گیرد.
می توان هنر طراحی بسته بندی را از حساس ترین زیرشاخه های گرافیک کاربردی دانست چرا که رضایت مصرف کننده و تولیدکننده باید در کنار اصول علمی طراحی مورد توجه هنرمند طراح قرار گیرد. هنر طراحی بسته بندی در زندگی روزمره انسان ها رخنه کرده است.
برای کالاهای گوناگون، بسته های مختلف با جنس های گوناگون و متفاوت و طرح های مختلف به کار برده می شود. در برخی بسته ها مانند قوطی فلزی و یا بسته های مقوایی محتویات داخل بسته مشخص نیست و خریدار کالا جنس مورد دلخواه را نمی تواند ببیند.
در اینجاست که طراح گرافیست با به نقش کشیدن تصویر و نقشی مناسب از محتویات داخل بسته و بستر سازی مناسب گرافیکی اعتماد مشتری را برای خرید کالا نسبت به خود جلب نماید. البته این عکس ها و تصاویر به صورت و شیوه های مختلفی در طراحی بسته بندی استفاده می شود که بستگی به نوع کالا، مخاطب و بازار هدف دارد. گاهی با توجه به مخاطب بسته، لازم است از تصاویر و نقوش سمبلیک استفاده نمود. گاهی بسته احتیاج به یک شخصیت تصویر سازی شده دارد و گاهی نیز تصاویر واقعی یا گرافیکی از محتویات داخل بسته، نقش موثرتری خواهد داشت که البته تمامی اینها به دانش طراح گرافیست و شناخت او از طراحی و گرافیک و بازار دارد.
یک طراحی بسته بندی موفق، با داشتن طرح و یا تصاویر مناسب با آن می تواند در بازار هدف موفق تر از سایر رقبا باشد چیزی که کشور ایران در این مورد با چالش های فراوانی با آن روبرو است. در بسته بندی های موفق، دارا بودن تصویر به صورت یک نیاز درآمده است و تصاویر زیبا و رنگین، چشم های مخاطبین را به سوی خود جلب می نماید. حتی دارابودن عکس باعث انگیزش و تحریک در خرید کالا می گردد و شخص را متقاعد می سازد تا کالای مورد نظر را حتی برای یک بار خریداری نماید. در این حالت مصرف کنندگان از روی طرح و نقش بسته آنها که به نوعی نشان بدل گشته اند، آنها را می شناسند. البته اگر طرح و نقش های روی بسته به صورت ادامه دار و تعریف شده در طراحی ها وجود داشته باشند، می توانند به نشان آن برند تبدیل گردند.
اما گاهی یک عکس مناسب، قدرت و تاثیر بیشتری به طرح می بخشد، به شکلی که استفاده از عکس بیشتر مورد استقبال طراحان و سازندگان بسته بندی قرار گرفته است. از عکس در همه بسته ها برای ایجاد جذابیت و معرفی کالا استفاده گشته، به ویژه در اجناسی که جنبه تزیینی و یا کاربردی خاص دارند، عکس و تصویر به مخاطب کمک می کند تا کالای مورد نظر را عینا شناسایی کرده و یا کاربرد آن را بهتر درک نمایند.
طراحی و گرافیک زیبا در بسته بندی می تواند احساسات خریداران را مورد هدف قرار دهد که می تواند: ایجاد حس لوکس بودن محصول و در مقابل آن، ایجاد حس کم ارزش بودن یک محصول را ایجاد کند.
در این زمینه باید در انتخاب رنگ ها دقت کافی داشت. به طور مثال استفاده از رنگ صورتی، مشکی در هر نوع بسته بندی زیبا نیست. هم چنین استفاده از رنگ های قرمز و نارنجی که موجب جلب توجه و تحریک مخاطب و جذب نگاه مصرف کننده می گردد، می توان استفاده نمود. طراحی شلوغ بسته بندی ها، ارائه اطلاعات بیش از حد بر روی بسته و استفاده زیاد از رنگ های سرد و تیره، از اشتباهاتی است که می توان در طراحی و گرافیک بسته ها به آن اشاره کرد.

Project Info

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa. Cum sociis natoque penatibus et magnis dis parturient montes.

Project Goal
Client
Technologies Involved
Project Goal

Our Task: lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa. Cum sociiss natoque penatibus et magnis dis parturient montes, nascetur ridiculus mus.

Website: www.yoursite.com

Client

Sed ut perspiciatis unde omnis iste natus error sit voluptatem accusantium doloremque laudantium, totam rem aperiam, eaque ipsa quae ab illo inventore veritatis et quasi architecto beatae vitae dicta sunt explicabo.

Technologies Involved
  • Photoshop
  • Illustrator
  • HTML
  • CSS

Related Photos

[us_gallery ids=”4995,4918,2733″ columns=”6″ type=”s”]
فهرست